Waarom je van Intermittent Fasting gaat overeten, en wat er psychologisch speelt

In deze blog lees je:

Wat Intermittent Fasting precies is
Waarom IF geen magisch dieet is
Wanneer IF rust kan geven
Waarom IF bij stress juist cravings kan versterken
Hoe vasten invloed kan hebben op honger en cortisol
Waarom restrictie vaak leidt tot drang, overeten en schaamte
Wanneer IF een rode vlag wordt
Wat je beter kunt doen als je steeds doorslaat

Wat is Intermittent Fasting eigenlijk?

Tegenwoordig vliegt het om je oren. De adviezen om ook aan Intermittent Fasting (IF) te doen, omdat het zo gezond voor je zou zijn.

Maar is dat wel zo? En wat is Intermittent Fasting?

In deze blog laat ik je zien waarom IF bij de een rust geeft, maar bij de ander juist cravings, stress en overeten kan versterken.

Intermittent Fasting betekent dat je periodes van eten afwisselt met periodes waarin je niet eet. Dat kan op verschillende manieren. De bekendste vorm is waarschijnlijk 16:8. Dan vast je 16 uur en eet je binnen een periode van 8 uur, bijvoorbeeld van 12:00 tot 20:00.

Andere vormen zijn bijvoorbeeld 18:6, OMAD waarbij je één maaltijd per dag eet, of dagen waarop je veel minder calorieën eet.

In de basis is Intermittent Fasting dus geen magisch dieet. Het is vooral een tijdsstructuur. Je zegt niet per se wát je eet, maar vooral wanneer je eet.

En daar zit meteen het interessante punt.

"Intermittent Fasting zegt niet per se wát je eet, maar vooral wanneer je eet."

Waarom IF op papier logisch klinkt

Want op papier klinkt dat simpel. Je eet gewoon wat later, of je eet minder vaak of je creëert misschien automatisch een calorietekort, waardoor je afvalt. Maar gedrag rondom eten werkt niet alleen op papier.

Het speelt zich af in een lichaam, in het hoofd, in het zenuwstelsel en in een leven vol stress, slaaptekort, schaamte, werkdruk, emoties en oude dieetervaringen.

En precies daar kan Intermittent Fasting ingewikkeld worden.

Is Intermittent Fasting gezonder dan normaal gezond eten?

Intermittent Fasting wordt vaak gepresenteerd alsof het op zichzelf gezonder is dan "gewoon" gezond eten met een calorietekort.

Maar de wetenschap is daar genuanceerder over.

Uit onderzoek blijkt dat Intermittent Fasting bij sommige mensen kan helpen met gewichtsverlies, verbetering van insulinegevoeligheid, bloeddruk, cholesterolwaarden en bloedsuikerregulatie. Niet omdat er iets magisch gebeurt zodra je ontbijt overslaat, maar vooral omdat mensen door een kleiner eetraam vaak automatisch minder calorieën binnenkrijgen.

Alleen: als je Intermittent Fasting vergelijkt met een normaal eetpatroon waarbij iemand óók minder calorieën eet, dan zijn de verschillen vaak klein. Met andere woorden: de gezondheidsvoordelen lijken voor een groot deel te komen door gewichtsverlies, betere voedingskeuzes en minder totale energie-inname, niet per se door het vasten zelf.

Dat betekent niet dat IF onzin is.

Voor sommige mensen werkt het juist heel goed, omdat het overzicht geeft. Minder eetmomenten, minder keuzes en een duidelijke structuur kunnen rust geven.

De belangrijkste vraag: waarom wil je IF gebruiken?

Als ik mijn 'gedragsbril' weer even opzet, dan is intentie een belangrijke factor. Want waarom wil je eigenlijk IF gebruiken?

In mijn eetstoornisperiode was IF in mijn ogen een mega makkelijke en simpele tool om mijn calorie-inname te beperken. Want als ik gewoon geen calorieën binnenkreeg, dan kon ik ook niet aankomen. Toch?

Dit is een obsessieve intentie, eentje, in mijn geval, vanuit angst. Dat is vaak niet eentje die het lang volhield. Want doordeweeks ging het allemaal prima. Ik had structuur en afleiding en dronk een bakje koffie voor m'n ontbijt. Zo ervaarde ik 0,0 hongergevoel.

Maar in het weekend...

Toen ervaarde ik juist enorme hongerkloppen. Ik had zin om mega veel te eten, en kon ik blijven eten. Dat was niet altijd 'gezond'. Het was een beetje dat alle drang van doordeweeks mij wilde inhalen.

Ik deed het dus niet namens de gezonde intenties. Ik deed het omdat ik sneller wilde afvallen. Zoals je hierboven hebt gelezen, kan IF écht wel bijdragen aan het afvalproces, maar in mijn ogen moet dit niet de intentie zijn.

"Bij mij was IF niet gezond bedoeld. Het was vooral een manier om controle te houden."

Waarom je lichaam eten belangrijker kan gaan maken

Maar waarom gebeurde dit fysiologisch?

Als ik nu terugkijk, gebeurde er in mijn lijf veel meer dan alleen "ik had honger" in de weekenden. En ik weet dat ik niet de enige ben bij wie dit gebeurt.

Dat is ook meteen waarom dit onderwerp zo belangrijk is. Want als je dit alleen mentaal bekijkt, denk je al snel: "Ik had gewoon meer discipline moeten hebben." En als je mijn content vaker leest, weet je dat ik daar altijd een beetje 'boos' om kan worden, want het gaat niet om 'meer doen' of 'meer discipline'.

Want als je het fysiologisch bekijkt, zie je iets anders.

Je ziet een lichaam dat doordeweeks lang energie uitstelt. Een brein dat eten steeds belangrijker gaat maken. Een stresssysteem dat actiever kan worden. En een eetmoment dat uiteindelijk niet meer voelt als gewoon eten, maar als ontlading.

Wanneer je langere tijd niet eet, gaat je lichaam op verschillende manieren reageren. Het lichaam wil namelijk energiezekerheid (en OVERLEVEN). Dat betekent niet dat je na een paar uur zonder eten meteen in een soort overlevingsstand schiet, maar je lichaam registreert wel dat er minder energie binnenkomt.

Een belangrijk hormoon hierin is ghreline. Dat wordt vaak het hongerhormoon genoemd. Ghreline helpt je lichaam om eetmomenten te organiseren en verhoogt de motivatie om eten te zoeken. Onderzoek laat zien dat kortdurend vasten invloed heeft op de ghreline-as, en ghreline wordt in de literatuur beschreven als een hormoon dat voedselzoekend gedrag en eetlust kan stimuleren.

Simpel gezegd: hoe langer je wacht met eten, hoe groter de kans dat je lichaam eten belangrijker gaat maken.

En dat merk je niet alleen als een rommelende maag. Je kunt het merken als:

meer gedachten aan eten
meer focus op wat je straks gaat eten
meer zin in snelle koolhydraten
minder geduld
meer prikkelbaarheid
minder ruimte (focus en productiviteit) om rustige keuzes te maken

Vasten kan ook een stressprikkel zijn

Daar komt nog iets bij.

Want vasten kan ook invloed hebben op je stresssysteem. Cortisol, het hormoon dat betrokken is bij stress, energie vrijmaken en bloedsuikerregulatie, kan stijgen tijdens vasten. Een review over intermittent fasting en hormonen beschrijft dat cortisol bij mensen kan toenemen nadat vasten is begonnen, en dat langere vastenperiodes cortisolniveaus kunnen verhogen en het cortisolritme kunnen verschuiven.

Cortisol is niet slecht. Het helpt je functioneren. En hierdoor betekent het ook niet dat IF automatisch "slecht" is. Maar het betekent wel dat vasten voor je lichaam niet niks is.

Het is een prikkel, een belasting en/of een stressor. En dat hoeft geen probleem te zijn als je goed slaapt, voldoende eet, weinig stress ervaart en ontspannen met eten omgaat.

Maar als je al veel spanning hebt, slecht slaapt, veel koffie drinkt, koud doucht, streng bent voor jezelf en eten gebruikt als controlemechanisme, dan kan IF bovenop een systeem komen dat al strak staat.

Mijn systeem liep al over

En dat is PRECIES wat er bij mij gebeurde.

Ik was niet tevreden met mijn baan. Ik ging er elke dag met tegenzin heen. Waardoor ik geen vervulde ABC had (psychologische basisbehoefte). ABC = autonomie, verbondenheid en competentie. Simpel gezegd: ik had weinig vrijheid, weinig voldoening en weinig gevoel dat ik op mijn plek zat. In mijn blog over copingmechanismes leg ik dit uitgebreid uit. Ik had stress. Ik sportte elke dag (cardio + kracht). Ik at mega streng. Ik dronk koffie voor het ontbijt. Ik deed aan koud douchen. Ik sliep slecht. Ik gebruikte eten als copingmechanismes (emotie-eten en stress-eten).

Moet ik nog even doorgaan?

Mijn 'emmer' liep gewoon over. En dat is precies de reden dat als je dan IF in gaat zetten, je systeem letterlijk overloopt op één of andere manier.

Misschien herken je dit niet met IF, maar wel met andere regels

Maar misschien herken jij dit niet eens met Intermittent Fasting, maar met andere regels:

geen koolhydraten
niet snacken
alleen clean eten
doordeweeks strak en je gaat in het weekend los
overdag weinig eten en 's avonds "ineens" alles willen

Aan de buitenkant lijken dat allemaal verschillende strategieën. Maar onder de motorkap gebeurt vaak hetzelfde:

restrictie → spanning → drang → overeten → schaamte → compensatie.

En dan begint het rondje opnieuw.

Wanneer wordt IF een rode vlag?

IF wordt waarschijnlijk een probleem als je merkt dat:

De hamvraag is dus een beetje: waar ligt jouw startpunt? Ik focus mij ook eerder op de relatie met eten en het gedrag rondom eten, omdat dat in mijn ogen de BASIS is voor het volhouden van wat je wilt bereiken.

Niet een schema of een nieuw plan, maar: welk gedrag ben je aan het vermijden? En waardoor lukt het je nog niet om het vol te houden? Intermittent Fasting is hier dus gewoon een tool in, maar kan daadwerkelijk wel invloed hebben op je relatie met eten.

Dezelfde buitenkant, totaal andere binnenkant

Want twee mensen kunnen allebei eten tussen 12:00 en 20:00. Bij de één betekent dat het prima in zijn of haar dag past, maar bij de ander betekent het: "Ik mag niet eerder eten, want dan ben ik zwak." of in mijn geval: "dan kom ik aan."

Aan de buitenkant zien mensen hetzelfde gedrag, maar aan de binnenkant is er een totaal ander systeem. En juist die binnenkant bepaalt of iets gezond is voor jou.

"Aan de buitenkant zien mensen hetzelfde gedrag. Aan de binnenkant draait er een totaal ander systeem."

Benieuwd welk patroon bij jou speelt?

Als je herkent dat je overdag streng bent en later doorslaat, dan helpt meer discipline zelden. Mijn gratis test laat je in 16 vragen zien waar jouw systeem overloopt.

Maak de gratis eetgedragtest →

Wat dan wel?

Dit betekent niet dat je moet stoppen met Intermittent Fasting, en dat je gelijk om 07:00 'moet' ontbijten. Maar eerder het stoppen met je eetgedrag alleen bekijken door de bril van minder eten of strenger zijn. Daar zit vaak niet de meeste groei.

Afhankelijk van jouw doel, leefstijl en voorkeuren kun je starten met:

Voor mij was IF ook niet de oorzaak van alle stress, emotie-eten of overeten. Maar het was wel een extra stressor in een systeem dat al overbelast was. Ik ging gewoon veel te lang over mijn eigen (lichamelijke) grenzen heen. Hierdoor begon het gewoon terug te schreeuwen (bijna letterlijk).

Soms is overeten geen gebrek aan controle

Dus.

"Soms is overeten geen gebrek aan controle. Soms is het het gevolg van te lang controle proberen houden."

Dus als jij merkt dat je overdag streng bent en later doorslaat, kijk dan niet alleen naar wat je eet. Maar kijk ook naar wat je probeert te controleren.

Daarom kijk ik naar de hele ketting rondom gedrag

Want in mijn begeleiding kijk ik daarom niet alleen naar voeding, maar naar de hele ketting rondom gedrag:

Psychologie / Persoonlijkheid
Identiteit
Mindset / Communicatie
Stress
Lichaamssignalen
(Zelf)Sabotage
Gedrag
Slaap

Soms voelt het dan beangstigend om ergens in te stappen dat je geen harde beloftes krijgt, zoals 'je hebt nooit meer een eetbui', 'je stopt met emotie-eten' of 'verlies 15kg in 10 weken'.

Ik geloof er niet in dat iemand zo'n belofte kan maken, omdat je het immers samen moet doen. Je moet een fundering leggen voor een basis die op lange termijn haalbaar is, niet op korte termijn resultaat. Lees ook: waar copingmechanismes vandaan komen en waarom motivatie verdwijnt.

Merk jij dat IF bij jou juist drang of overeten triggert?

Dan hoef je niet nóg strenger te worden. Vaak is het slimmer om te kijken wat je probeert te controleren, waar je systeem overloopt en waarom eten zo'n snelle uitweg is geworden.

Plan een kennismakingsgesprek →
Of maak eerst de gratis eetgedragtest

Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen over Intermittent Fasting en overeten

Wat is Intermittent Fasting?

Intermittent Fasting betekent dat je periodes van eten afwisselt met periodes waarin je niet eet. De bekendste vorm is 16:8, waarbij je 16 uur vast en binnen 8 uur eet. Het is geen magisch dieet, maar vooral een tijdsstructuur.

Kan Intermittent Fasting zorgen voor overeten?

Ja, dat kan. Niet bij iedereen, maar als je al streng bent voor jezelf, veel stress hebt of eten gebruikt als controle, kan een kleiner eetraam juist meer spanning, cravings en overeten oproepen.

Waarom krijg ik eetbuien na vasten?

Als je lang energie uitstelt, kan je lichaam eten belangrijker gaan maken. In combinatie met stress, weinig slaap en strenge regels kan een eetmoment dan voelen als ontlading in plaats van gewoon eten.

Is Intermittent Fasting slecht?

Niet per se. Voor sommige mensen geeft IF rust en structuur. Voor anderen wordt het een manier om te compenseren, controle te houden of honger te negeren. De intentie en jouw relatie met eten maken veel uit.

Helpt Intermittent Fasting met afvallen?

IF kan helpen met afvallen als je daardoor minder calorieën binnenkrijgt. Maar het werkt niet beter voor iedereen. Als IF leidt tot overeten, stress of eetbuien, werkt het op lange termijn vaak averechts.

Wanneer is IF een rode vlag?

Als je bang bent om eerder te eten, trots voelt als je honger negeert, doorslaat in het weekend, IF gebruikt om te compenseren of meer aan eten denkt in plaats van minder.

Moet ik ontbijten als IF niet werkt?

Niet per se. Het gaat niet om één verplichte regel. Het gaat erom dat je een eetritme vindt dat rust geeft, voldoende energie levert en niet voelt als straf, test of bewijs van discipline.

Wat kan ik doen als ik door IF ga overeten?

Begin met regelmatiger eten, voldoende energie eerder op de dag, minder compenseren en meer aandacht voor slaap, stress en lichaamssignalen. Kijk niet alleen naar wat je eet, maar ook naar wat je probeert te controleren.